25 września 2014 r. w Lublinie odbyła się konferencja podsumowująca projekt ”Włącz się! Udział społeczny w tworzeniu lokalnych strategii i planów energetycznych”. Przedstawiciele czterech lubelskich gmin opowiedzieli o swoich wrażeniach z udziału w pierwszych w Polsce energetycznych naradach obywatelskich.

Stanisław Bodys, wiceprzewodniczący Unii Miasteczek Polskich (fot. InE)

Spotkanie objęte honorowym patronatem Marszałka Województwa Lubelskiego, Sławomira Sosnowskiego, otworzył Markus Törnberg, prezes Instytutu na rzecz Ekorozwoju, głównego organizatora projektu „Włącz się”. Odczytano także list powitalny od Wojewody Lubelskiego, Wojciecha Wilka, a wystąpienie wprowadzające wygłosił Stanisław Bodys, wiceprzewodniczący Unii Miasteczek Polskich i burmistrz Rejowca Fabrycznego – pierwszej gminy w Polsce, w której odbyła się energetyczna narada obywatelska.

Podczas energetycznych narad obywatelskich mieszkańcy czterech lubelskich gmin – poza Rejowcem Fabrycznym, także Poniatowej, Ryk i Opola Lubelskiego – dyskutowali o tym, jak obniżać koszty energii, zwiększać efektywność energetyczną i zapobiegać niskiej emisji. Wybrani specjaliści wspierali mieszkańców swoją wiedzą i doświadczeniem, w efekcie czego w każdej gminie przygotowano zestaw propozycji dotyczących lokalnej strategii energetycznej.

Z Danii do Polski

Na wstępie Gunnar Boye Olesen i Judit Szoleczky, przedstawiciele INFORSE-Europe, duńskiego partnera w projekcie, opowiedzieli o tym jak wygląda udział społeczny w Danii i jaki ma to wpływ na energetykę w tym kraju. To właśnie duński przykład był inspiracją do wdrożenia w Polsce metody narady obywatelskiej. Samą ideę narad obywatelskich przybliżyła Marta Ostrowska z Fundacji Pole Dialogu.

Marta Ostrowska, Fundacja Pole Dialogu (fot. TARGI LUBLIN S.A.)

Andrzej Kassenberg, ekspert Instytutu na rzecz Ekorozwoju, przypomniał, na jakie tematy rozmawiali mieszkańcy każdej z czterech gmin i jakie rekomendacje wypracowali. W sumie mieszkańcy przygotowali aż 57 różnych rekomendacji: od inwestycji w OZE (panele fotowoltaiczne, kolektory, elektrownie wodne, biogazownie), przez grupowy zakup energii po niższych cenach i stworzenie stanowiska gminnego koordynatora energetycznego, aż po różnorodne działania edukacyjne.

Wspólnym głosem o wspólnych sprawach

Po przerwie przy jednym stole spotkali się mieszkańcy czterech gmin – uczestnicy energetycznych narad obywatelskich. Wszyscy zgodnie przyznali, że podczas spotkań narady ważna była przyjazna atmosfera i otwartość. Nikogo nie krępowała obecność urzędników. – Przeciętny mieszkaniec, wiadomo, w obecności władz czuje się nieswojo. Jednak podczas naszych spotkań zapominało się o tym, że na sali jest burmistrz lub przedstawiciele urzędu miejskiego. Wszyscy byli równi – opowiadała Henryka Wiśniewska, przewodnicząca rady osiedla w Rejowcu Fabrycznym.

Temat narady na początku wydawał się trudny. Udało się jednak wyłuskać to, co dla mieszkańców było najważniejsze. – Najpierw było zapytanie, o czym będziemy rozmawiać, co nas interesuje – podkreślał Paweł Żywicki, przedsiębiorca z Poniatowej. Dzięki temu, spotkania spełniły oczekiwania uczestników.

Uczestnicy energetycznych narad obywatelskich (fot. InE)

Forma narady pozwoliła na swobodną wymianę doświadczeń i wiedzy pomiędzy mieszkańcami, a wątpliwości wyjaśniali zapraszani na spotkania zewnętrzni eksperci. – Poznaliśmy wielu ciekawych ludzi, pasjonatów, którzy nie tylko mają wiedzę, ale potrafią ją przekazać innym – powiedział Marek Plis z Opola Lubelskiego.

Taka rozmowa dużo nam dała – przyznał Łukasz Żaczek z Fundacji Obywatelskiego Rozwoju Ryki. – Poczuliśmy, że mieszkańcy naprawdę mogą wpływać na decyzje władz samorządowych. Teraz trzeba działać dalej. Jest dużo tematów na które ludzie chcą się wypowiedzieć, trzeba dać im szansę wyrazić swoje oczekiwania. Wtedy też łatwiej będzie władzom, bo będą znały potrzeby mieszkańców. Narady obywatelskie to jest do tego idealne narzędzie. Jako fundacja będziemy wykorzystywać tę metodę i promować ją wśród innych organizacji.

Narada obywatelska jako narzędzie komunikacji z mieszkańcami

O swoich wrażeniach z udziału w projekcie rozmawiali także burmistrzowie czterech lubelskich gmin, w których odbyły się energetyczne narady obywatelskie.

Coraz więcej mówi się w urzędach o partycypacji społecznej i szuka się nowych sposobów na włączenie mieszkańców do wspólnych działań na rzecz gminy. – Narada obywatelska to współdecydowanie, ale i współodpowiedzialność za podjęte decyzje – podkreślał Stanisław Bodys, burmistrz Rejowca Fabrycznego. – Projekt przełamuje stereotypowe podejście do konsultacji społecznych. Tego właśnie chcieliśmy się nauczyć – powiedział Dariusz Wróbel, burmistrz Opola Lubelskiego.

Wszystkich zaskoczyło zaangażowanie uczestników narady. – W realizacji projektu miały udział różne organizacje, stowarzyszenia i przede wszystkim obywatele. Przekonałem się, że jednak można włączyć mieszkańców do debaty – powiedział Jerzy Gąska, Burmistrz Ryk. – To dobrze rokuje na przyszłość. Będzie można wykorzystać tego typu spotkania do dyskusji o innych sprawach.

Burmistrzowie gmin uczestniczących w projekcie „Włącz się” (fot. InE)

Organizacja narady obywatelskiej w gminach budziła też pewne obawy. Koszty energii cieplnej to w Poniatowej temat drażliwy, podobnie jak inwestycje w farmy wiatrowe na terenie Ryk. Okazało się jednak, że długofalowy projekt zapewnił przestrzeń do spokojnej, wyważonej dyskusji. Mieszkańcy zrozumieli, że nie wszystko zależy od władz gminy, a urzędnicy lepiej poznali potrzeby i oczekiwania obywateli.

Rekomendacje społeczne wypracowane przez mieszkańców podczas narad obywatelskich przekazano burmistrzom. Część z nich wpisano już do strategii gminy. – Wiele działań jest w trakcie realizacji, bądź będzie realizowana w niedalekiej przyszłości – zapewniła podczas konferencji Lilla Stefanek, burmistrz Poniatowej. Uczestnicy narad zapowiedzieli zaś, że będą pilnować, aby ich postulaty zostały wprowadzone w życie.

Wspólny sukces

Spotkanie w Lublinie podsumował Gunnar Boye Olesen, z INFORSE-Europe, duńskiej organizacji pozarządowej, która wspierała realizację projektu „Włącz się”.

– W pewnym momencie padło tu pytanie, dlaczego ludzie zdecydowali się uczestniczyć w naradach. To bardzo ważna kwestia. Dobrze jest słyszeć, że dzięki udziałowi w tych spotkaniach ludzie wiele się nauczyli – nie tylko na temat zagrożeń dla zdrowia związanych m.in. z niską emisją, ale i o nowych możliwościach dotyczących inwestowania i korzystania z odnawialnych źródeł energii. – powiedział.

Następny krok to oczywiście realizacja postulatów przedstawionych przez mieszkańców. Ważne jest jednak także to, aby po wprowadzeniu ich w życie, nie zapomnieć, skąd się one wzięły i pamiętać, że źródłem sukcesu są właśnie wspólnie wypracowane przez mieszkańców rekomendacje społeczne.

 

Franciszek Jackl, koordynator projektu „Włącz się”:

Rozpoczynając projekt „Włącz się” w 2012 r. trudno było przewidzieć, jakie efekty uda się nam osiągnąć. Ta niepewność była udziałem zarówno organizatorów, jak i uczestników energetycznych narad obywatelskich z czterech lubelskich gmin. Myślę, że rezultaty przeszły wszelkie oczekiwania. Narada obywatelska okazała się idealnym narzędziem do zbliżenia stanowisk. Dzięki temu w trakcie spotkań wypracowano wiele społecznych rekomendacji, których realizacja pozwoli zmniejszyć koszty energii, ograniczyć negatywne zjawiska, takie jak niska emisja, czy rozwinąć energetykę prosumencką wykorzystującą technologie OZE. Osobiście jednak za najważniejszy efekt projektu uważam to, że udało się zachęcić sporą grupę mieszkańców i władze do wspólnej dyskusji. Skorzystali na tym wszyscy. Mam nadzieję, że uda się to wykorzystać w przyszłości.

 

PREZENTACJE DO POBRANIA:

Gunnar Boye Olesen i Judit Szoleczky (INFORSE-Europe) – Public participation in Denmark

Marta Ostrowska (FPD) – Nasz model narady

Andrzej Kassenberg (InE) – Podsumowanie energetycznych narad obywatelskich